Finansijski varvari: Bivši šef CIA kontroliše medije na Balkanu

Dejvid-Petraus-kompanija-KKR

Dejvid Petreus, bivši šef CIA, postao je balkanski medijski magnat, koji kontroliše gotovo sve veće medije i kablovske operatere na području bivše Jugoslavije.

On se prvi put na balkanskim prostorima pojavio 2013. godine, kada je preko kompanije KKR realizovao svoju prvu direktnu investiciju u Srednjoj i Istočnoj Evropi kupovinom Junajted grupe (SBB/Telemach) za iznos koji nikada nije objavljen, ali se procenjuje na preko milijardu evra.

U vlasništvu američke kompanije KKR, čije balkanske poslove vodi penzionisani general Petreus, danas se nalaze Junajted grupa (SBB, TOTAL TV, Net TV, Telemach), televizija N1, kanal TV Nova, POP TV, BHB Cable TV, M-kabl,  Ikom…

Vrtoglavi karijerni put Dejvida Petreusa, od glavnokomandujućeg međunarodnih snaga u Iraku i Avganistanu, preko šefa CIA, do direktora finansijskog giganta KKR i medijskog magnata, svjedoči o uspostavljanju novog oblika moći: vojno-bezbjednosno-finansijsko-medijske. On na grudima ponosno ističe medalju NATO za bivšu Jugoslaviju. Godine 1999. u svojstvu ađutanta pomagao je generalu Hjuu Šeltonu, načelniku Združenog štaba oružanih snaga SAD, u planiranju i koordinaciji bombardovanja.

Prije nego što će se vratiti kao investitor, Petreus je već bio prisutan u regionu od 2001. do 2002. kao zamjenik načelnika SFOR-a (Stabilizacione snage NATO u BiH) i kao zamjenik komandanta tajne protivterorističke jedinice koja je bila zadužena za hvatanje Srba sa haških potjernica.

Dejvid-Petraus-general-CIA
Petreus je u BH bio od 2001. do 2002. kao zamjenik načelnika SFOR-a

Činilo se da je Petreusova karijera naglo prekinuta kada ga je seks-skandal primorao da podnese ostavku i ode iz CIA 2012. godine. Pored preljube, otežavajuće okolnosti za generala sa četiri zvjezdice bile su i to što je lagao tokom istrage i, pogotovo, što je ljubavnici odavao državne tajne.

Osuđen je uslovno na dvije godine zatvora i na novčanu kaznu od 100.000 dolara – tričarija u poređenju sa sličnim slučajevima, kao na primjer onim Edvarda Snoudena, koji tvrdi da su informacije koje je odao bile daleko manje povjerljive.

Petreus će se oporaviti. Šest mjeseci nakon skandala, mastodontski investicioni fond Kolberg, Kravis, Roberts i kompanija (KKR) postaviće ga za direktora svog novoosnovanog Globalnog instituta.

Sedamdesetih i osamdesetih godina, KKR je bio predvodnik LBO-a (leveraged buyout) ili kreditnog otkupa tj. preuzimanja preduzeća pomoću masivnog zaduživanja. Izumitelj tog koncepta Džerom Kolberg ubrzo je postao zabrinut zbog pohlepe i napustio fond koji je osnovao, ostavljajući samo svoje K na početku skraćenice.

Nakon njegovog odlaska, drugo K, Henri Kravis, izazvaće pravi bum LBO-ova donoseći KKR-u nezavidni nadimak „varvara s Vol strita” (bestseler i film „Varvari na kapiji” posvećeni su njihovom istorijskom LBO-u korporacije RJR Nabisco).

KKR-George-R.-Roberts-and-Kravis
Dordž Roberts i Henri Kravis, vlasnici kompanije KKR

KKR će ostati prvak te metode iako ona često dovodi do rasparčavanja, pa i bankrota otkupljenih preduzeća, kao što je bio slučaj s njihovim drugim istorijskim LBO-om: Energy Future Holdings. Istu metodu danas primenjuje francuski tajkun Patrik Drai koji je svoje medijsko carstvo izgradio na kolosalnom dugu.

Krajem 2016., Donald Tramp ima u vidu Petreusa kao kandidata za šefa američke diplomatije, ali on ipak ostaje u KKR-u, ubuduće kao partner. Kravis i Petreus su takođe članovi Savjeta za međunarodne odnose i redovni učesnici sastanaka Bilderberg grupe. Džerusalem post je Kravisa svrstao na 38. mjesto liste najbogatijih Jevreja.

Dragan-Solak
Dragan Šolak, nekadašnji vlasnik Junajted grupe

Po prelasku u svijet biznisa, bivši javni službenik odmah se dokazuje uvećanjem ionako impresivnog portfolija KKR-a.

Te 2013. godine, fond ostvaruje svoju prvu direktnu investiciju u Srednjoj i Istočnoj Evropi kupovinom Junajted grupe (SBB/Telemach), koja je bila u vlasništvu Dragana Šolaka iz Srbije.

Junajted grupa je u to vrijeme objedinjavala najveće internet provajdere i operatere kablovske i satelitske televizije u bivšoj Jugoslaviji sa skoro dva miliona korisnika:

  • SBB (Serbia Broadband) – najveći kablovski operater i internet provajder u Srbiji sa 700.000 korisnika.
  • Telemach – glavni kablovski operater i internet provajder u Sloveniji i Bosni i Hercegovini.
  • Total TV – prva mreža satelitske televizije u Srbiji, prisutna u šest zemalja bivše Jugoslavije.
  • NetTV Plus – glavni operater televizije preko internet.
  • Junajted medija – televizijski kanali Sport klub, Sinemanija, Ultra, Mini ultra, Lov i ribolov.
  • Cas Media – najveća agencija za prodaju reklamnog prostora na kablovskoj i satelitskoj televiziji.

Naredne 2014. godine, KKR učvršćuje prevlast. Preko Junajted grupe, kupuje turbo-folk giganta industrije zabave Grand produkciju, i preuzima kontrolni paket crnogorskog kablovskog operatera BBM. Postaje suvlasnik najposećenijeg informativnog sajta u Srbiji Blic.rs, otkupom 49 odsto digitalnog dijela švajcarske medijske grupacije Ringier.

Najzad, KKR pokreće sopstvenu regionalnu televiziju N1, ekskluzivnog partnera CNN, sa studijima u Beogradu, Zagrebu i Sarajevu. Tim kontroverznim potezom, Junajted grupa objedinjuje distribuciju i produkciju medijskih sadržaja.

TV-produkcija
KKR je prije par godina pokrenuon regionalnu tekeviziju TV N1

Grupa 2015. godine čini još jedan presedan kupovinom slovenačkog Tušmobila, što je prvi put da kablovski operater preuzme operatera mobilne telefonije. Dalje, 2017. otkupljuje aktivnosti Central European Media Enterprises (CME) u Hrvatskoj i Sloveniji, uključujući najgledaniji hrvatski kanal TV Nova, čiji večernji dnevnik je najgledanija emisija u zemlji; kao i POP TV, čiji dnevnik 24ur jeste vodeći slovenački informativni program.

Za sve to vrijeme, Junajted grupa nastavlja da proširuje svoje aktivnosti na fiksnu i mobilnu telefoniju i da guta konkurente, kao što su BHB Cable TV (BiH), M-kabl (Crna Gora), i Ikom (Srbija).

„Finansijski varvari” su pod Petreusovom komandom izgradili pravu medijsku imperiju, ali to su učinili veoma diskretno, držeći se podalje od pažnje javnosti. Rijetka, snebivljiva i zakašnjela istraživanja na kraju su ipak razotkrila poneki detalj.

Tako je 2015. Izveštaj o vlasničkoj strukturi i kontroli medija u Srbiji Savjeta za borbu protiv korupcije identifikovao netransparentnost medijskog vlasništva kao prioritetni problem. Naredne godine, vlasnička struktura Junajted grupe našla se predmetom istraživanja koje je sproveo slovenački magazin Delo u saradnji s Projektom izvještavanja o organizovanom kriminalu i korupciji (OCCRP).

Njihov članak je stanovnicima regiona pružio priliku da zavire iza kulisa svog najvećeg izvora informacija. Tamo će pronaći lavirint fantomskih of-šor kompanija, koje niču u poreskim rajevima kao pečurke da bi sakrile izvorne vlasnike i njihove finansijske tokove.

Velika meta tog istraživanja bio je pomenuti Dragan Šolak. Otkrilo se da Šolak i dalje ima 20 odsto akcija u svom nekadašnjem preduzeću. To je pokušao prikriti skrivajući se iza preduzeća Gerrard Enterprises, koje je osnovao 2001. na Ostrvu Man.

Istraživanje Dela s ciljem da se razmrse pipci vlasničke strukture Junajted grupe otkrilo je bar jednu stvar: vlasnici se kriju iza niza paravana. Bilo je manje jasno da li se Šolak nalazio među vlasnicima ili među paravanima.

Šolak nije radio sam. Njegovi preko-atlantski finansijeri, među kojima i KKR, bili su većinski partneri u svim operacijama. Oni su ti koji su ga ostavljali na čelu Junajted grupe i koji su bdjeli nad njegovim vrtoglavim usponom od samog početka, o čemu svjedoči depeša ambasade SAD u Beogradu objavljena na Vikiliksu. Šteta je što taj izvor do sada nije uziman u razmatranje, iako je lako dostupan na internetu.

Junajted grupa našla se predmetom istrage medija u Sloveniji, a sve kako bi se razmrsili pipci vlasničke strukture ove kompanije. Oni su otkrili kako su novi vlasnici preko fantomskih of-šor kompanija pokušale sakriti prave vlasnike 

Depeša iz 2007. u potpunosti je posvećena SBB-u, počev od samog naslova Serbia Broadband posluje u neprijateljskom okruženju. Šolak se pojavljuje kao glavni sagovornik ambasade, do te mjere da se možemo upitati o prirodi njegovog odnosa sa američkom diplomatijom. Potpisnik, ambasador Majkl Polt, prenosi Šolakovu zabrinutost u Vašington i dodaje svoj izvještaj o udruženim naporima američkih diplomata i investitora da riješe problem.

Njihov izgovor: spriječiti tržišnu dominaciju javnog operatera Telekoma koji „koristi agresivne taktike i politički uticaj” da obezbjedi monopolistički položaj. Danas shvatamo da je ambasador radio upravo ono za šta je optuživao Telekom, samo u korist SBB-a. Depeša je datirana 1. juna 2007., a 27. juna je objavljeno istorijsko zaključenje prvog LBO-a u Srbiji kojim je SBB prešao u ruke Mid Europa Partners.

Poltov nasljednik Kameron Manter je nakon diplomatije nastavio karijeru u Mid Europa Partners kao savjetnik SBB-Telemach-a u vrijeme pregovora s Petreusom 2013. godine.

Poltov prethodnik, znameniti Vilijam Montgomeri, prvi koji je imenovan nakon NATO bombardovanja 1999. i obojene revolucije 5. oktobra 2000., uticajan poput imperijalnog prokonzula, bio je poslovni partner izvjesnog Brenta Sadlera. Taj gospodin je u vrijeme bombardovanja bio dopisnik CNN iz Beograda, a sada je predsjednik N1, vodećeg kanala Junajted grupe, ekskluzivne filijale CNN u Istočnoj Evropi.